Warstwa ozonowa się regeneruje, ale nie wszędzie

Wyniki badania naukowego opublikowane w czasopiśmie "Atmospheric Chemistry and Physics" wykazały, że podczas gdy stężenie ozonu w rejonach biegunów wzrasta, to w niższych szerokościach geograficznych, zamieszkiwanych przez znacznie większe ilości ludzi, wcale tak się nie dzieje. Badanie przeprowadził międzynarodowy zespół naukowców ze Szwajcarii, Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych, Szwecji, Kanady i Finlandii, a jego wyniki potwierdzają dane z satelitów i NASA.

Ozon, czyli trójatoma cząsteczka tlenu, tworzy się w stratosferze w odległości między 10 km a 50 km od powierzchni naszego globu, nad troposferą, którą zamieszkują organizmy lądowe. Większość tego gazu znajduje się w dolnej części stratosfery, gdzie absorbuje promieniowanie UV ze Słońca. Gdyby nie ozon, to ten rodzaj promieniowania po dotarciu do powierzchni Ziemi mógłby się okazać zabójczy dla życia na naszej planecie ze względu na swoją zdolność do uszkadzania DNA roślin, zwierząt i ludzi.

Pierwsze ubytki ozonosfery zaobserwowano w latach 70-tych. Ich przyczyną były głównie produkowane przez człowieka chemikalia, m.in. freony czy inne podobne do nich gazy wykorzystywanych w chłodziarkach i aerozolach. Po odkryciu dziury ozonowej, kraje z całego świata przystąpiły do współpracy nad rozwiązaniem jej problemu. Owocem tej kooperacji był Protokół Montrealski, międzynarodowe porozumienie zakłądające stopniowe wycofywanie się z freonów.

Niedługo później po podpisaniu Protokołu Montrealskiego zauważono pierwsze oznaki odbudowy warstwy ozonowej nad Arktyką. Górna część stratosfery na niższych szerokościach geograficznych również zaczęła się regenerować. Jednak najnowsze odkrycie międzynarodowego zespołu badawczego wskazuje, że ozon w jej dolnej części na niższych szerokościach się nie odnawia. Problem dotyczy głównie szerokości między 60°N a 60°S.

- Najnowsze odkrycie to dla nas nowe spojrzenie na problem zmian w ozonosferze. Okazuje się bowiem, że nawet w obszarze nauki, który wydawał nam się dobrze rozpoznany, mogą pojawić się niespodzianki. Dane dotyczące Antarktyki jednoznacznie wskazują, że tam, gdzie było najgorzej warstwa ozonowa się odradza, choć minie wiele dekad zanim osiągnie ona poziom sprzed lat 70-tych. Z drugiej strony mamy Arktykę i warunki tam panujące, które mogą doprowadzić do znacznego spadku ozonu w tym rejonie. Taki spadek zaobserwowaliśmy już w tym roku, także nad Północną Irlandią i Szkocją. Wiemy już zatem, że problem ozonosfery nadal jest nierozwiązany - twierdzi Jonathan Shanklin z organizacji British Antarctic Survey, która w 1985r. odkryła dziurę ozonową.

- Nie wiemy, co jest przyczyną nierównomiernej regeneracji warstwy ozonowej - dodaje Anna Jones, specjalistka od chemii troposfery w BAS. - Aby móc przewidzieć przyszłość oraz określić działania zapobiegające ubytkowi ozonu, trzeba koniecznie zrozumieć, co jest przyczyną wyników naszych ostatnich obserwacji - zaznacza.

- Szkody na niższych szerokościach geograficznych mogą być znacznie bardziej dotkliwe niż na biegunach. Chociaż spadek ozonu w tych rejonach jest mniejszy niż ten zaobserwowany na biegunach sprzed Protokołu Montrealskiego, to jednak promieniowanie UV jest tu znacznie bardziej intensywne, a gęstość zaludnienia większa - komentuje wyniki badania profesor Joanna Haigh, dyrektor w Grantham Institute w Imperial College London i współautorka przedmiotowego badania.

Co prawda przyczyna zaobserwowanego zjawiska pozostaje nieznana, ale naukowcy mają swoje hipotezy. Według pierwszej z nich powodem braku regeneracji w niektórych obszarach warstwy ozonowej mogą być zmiany klimatyczne, które wpływając na cyrkulację atmosferyczną przenoszą ozon poza tropiki. Druga z nich jako przyczynę wskazuje bardzo nietrwałe substancje zawierające chlor i brom, które mogą niszczyć ozon w dolnych częściach stratosfery. Są to często popularne składniki rozpuszczalników, produktów do usuwania farb i środków odtłuszczających. Wcześniej naukowcy myśleli, że związki te nie mogą istnieć w atmosferze na tyle długo, by móc sięgnąć stratosfery i wpłynąć na ozon. Jednak dr Wiliam Ball z ETH Zurich proponuje, by uwzględnić je w modelach dotyczących cyrkulacji atmosfery i w ten sposób zweryfikować prawidłowość dotyczącej ich hipotezy.

źródło: ulicaekologiczna.pl